Windwerk - een reeks onderzoeksperformances (work in progres)

Op dit moment (2026) zetten we onze tanden in het fenomeen van de vergadering: Vanuit een frustratie en fascinatie voor dit veel voorkomende fenomeen dat vaak leidt tot meer vergaderingen. Is de vergadering een doel geworden ipv een middel? We onderzoeken de taal, de rituelen en de vorm. We hebben al meerdere vergader-performances ondernomen, met prachtige titels als ‘De toekomst, hoe pakken we het aan?’ en ‘Windwerk: wat is gewelddadiger managementcultuur of extreem weer?’ en ‘Urgent en Unaniem.’

Questions Collective bevindt zich vaak tussen het theater, muziek en de beeldende kunst in; We gebruiken de taal van meerdere disciplines omdat we daarmee betere verhalen kunnen vertellen. We maken werk door continu te experimenteren met interactieve vormen.

HOE

Onze vergader-performances zijn telkens anders, maar een constante is het fenomeen ‘de vergadering’ waaraan je kunt meedoen. Via agendapunten, muziek, PDF’s en Powerpoints uit de sector, spel, cijfers, koffie en thee gaan we samen aan de slag. Questions Collective leidt je door de vergadering heen. Iedereen die zich enigszins kan verhouden tot het fenomeen van ‘de vergadering’ kan meedoen. Het is geen workshop of training met een concreet doel. Het is geen spel dat gewonnen kan worden. Het is een reeks vergader-performances.
(We horen je denken: Dat klinkt als een artistiek performatief onderzoek! Jazeker!)

REACTIES VAN DEELNEMERS

‘Wat een fantastische vergadering was het! Speels en grappig en het raakt aan allerlei facetten van het leven.’
(Liet Lenshoek - dramaturg)

‘Heel goed, lekker verstorend en absurd. Hier kan ik nog wel even op teren.’
(Maaike Bol - kunstenaar)

‘Ik haal meer uit deze vergadering dan uit een echte vergadering.’
(Don Duyns - toneelschrijver)

‘Ik had een hele leuke avond!’
(Ellen Merkus - PHD visualisatie complexe vraagstukken)

‘Jullie zitten op goud!’
(Victor Engbers- kunstenaar)

WE ZOEKEN

Organisaties (uit de kunst-en cultuursector) die dit ook interessant vinden en ons willen ondersteunen.
Ondersteun dit onderzoek bijvoorbeeld door:

je naam aan ons te verbinden voor een subsidieaanvraag (we overleggen graag hoe de samenwerking eruit kan zien)
ons financieel te ondersteunen (bel of mail ons!)
een locatie aan te bieden (een vergaderruimte, een residency, een theaterzaal, een galerie)
dit project - ook al weet je de exacte output nog niet - wel te ondersteunen en op te nemen in je programmering, of er samen met team aan deel te nemen.
mee te denken en schrijven aan een financieringsplan om dit onderzoek te kunnen voortzetten.
Wil je iets anders kwijt? (Dat horen we ook graag: mail of bel ons!)
(info@questionscollective.com of bel met Tessel: 06 42 17 69 08)

WAAROM?

(dit antwoord is een optelsom van EEN KORTE GESCHIEDENIS + HEDEN + ALARMSIGNALEN UIT DE SECTOR + HET RITME + ALARMSIGNAAL VAN DE PLANEET = DAAROM)

EEN KORTE GESCHIEDENIS

We nemen je even mee de geschiedenis in: Questions Collective bestaat 10 jaar en verhoudt zich als collectief net zo lang tot de culturele sector. We begonnen onze carrière terwijl de effecten van de bezuinigingen van toenmalig minister van cultuur en onderwijs Halbe Zijlstra voelbaar werden. Binnen de kunstinstituten die nog overeind stonden was er geen plek voor nieuwe/jonge makers. Daarbuiten waren er voornamelijk baantjes te vinden met onzekere 0-urencontracten. We voelden ons niet gedragen door de maatschappij maar voelden wel de noodzaak om kunst te maken. Daarom besloten we (toen nog als vier vrienden en kunstenaars) samen te komen en te overleggen hoe we konden overleven als kunstenaar in deze wereld.
We bespraken praktische zaken als ‘wat zet je op je website’ of ‘ hoe zal ik acquisitie doen’ of ‘hoe hou ik dagen alleen in mijn studio vol?’ tot inhoudelijke zaken als ‘welke richting wil ik op? en ‘waar ben ik bang voor?’. Deze bijeenkomsten zorgden voor helderheid, saamhorigheid en doelgerichtheid en een zekere mate van onafhankelijkheid. We waren niet alleen, dat is enkel hoe de maatschappij ons deed voelen. We hadden elkaar. Vanuit dit sterke gevoel, en omdat we elkaar door alle bijeenkomsten steeds beter leerde kennen, besloten we samen te gaan werken.

We werden een collectief. Collectief werken is anders dan het starten van een organisatie, je bouwt je eigen structuur en deze vormt zich gaandeweg. Of zoals dr. K. De Jonge, onderzoeker naar collectief werken in de kunsten, het omschrijft: ‘Collective artistic practices are self-organised, ever evolving ways of making and thinking in which groups of artists collaboratively shape their working methods, relationships, and identities. They often have a shared vision and/or ‘way of working’, and are as such marked by their own specificity, fluidity, and subjectivity. Each collective develops its own processes, roles, and forms of collaboration that cannot be standardised or universally transferred. Instead of following fixed structures (like more regular arts organisations), collective artistic practices unfold through negotiation, shared experimentation, and continual reinvention. In this way, artistic collectives have the potential to rethink existing structures and build new worlds.’ (Uit: https://t-a-p-e.org/dissertation/why-now-drawing-a-bigger-picture geraadpleegd op 29.06.2026)

SUPER! Toch?

+ HEDEN

En dan gaan we nu weer terug naar het heden: 2026. Inmiddels hebben we, naast ons collectief, ook gewerkt in grotere culturele organisaties en onderwijsinstellingen voor een stabieler inkomen. En daar hebben we naast het uitvoeren van onze taken/banen ook met aandacht, fascinatie en frustratie gekeken naar de werkstructuren. Angst, macht, of overleg zonder doel, stugge bedrijfsculturen waarin ideeën van medewerkers niet worden toegepast of nog erger: mensen met goede ideeën houden hun mond ‘omdat het toch geen zin heeft.’ Ook wordt er veel gesproken in woorden zonder contouren; Lege hulzen die van alles kunnen betekenen vliegen door de gangen, over de vergadertafels en in de mails. Waar hebben we het eigenlijk over? ‘Impact!’ ‘Duurzaamheid!’ ‘Ondersteuningsstructuur’ ‘Urgent!’ En soms blijkt er opeens nog ‘een potje’ te zijn, en komt er nog een consultant aan te pas, om het een en ander in kaart te brengen.
Waar we in ons collectief ruimte voelen om snel iets aan te passen als het niet werkt (bijvoorbeeld een overlegstructuur) is verandering teweegbrengen in een organisatie vaak ingewikkeld. Je hebt een lange adem nodig, een harnas om je visie te beschermen, liefst een hoge functie, een mannelijke identiteit of op z’n minst senioriteit en het is heel handig als je bij de koffieautomaat al lobbyt voor je idee zodat het groeit.
We voegen daar graag aan toe dat in een collectief werken niet alleen zaligmakend is, maar je kunt wel veel sneller schakelen en ideologie of visie verdwijnt minder snel. Als collectief heb je de ruimte om je anders te organiseren, van richting te veranderen en dit samen te doen. En dat is misschien precies wat de sector zelf ook nodig heeft.

+ ALARMSIGNALEN UIT DE SECTOR

We maken nu even een sprong naar alarmsignalen uit de kunstsector. (Zometeen valt alles samen, beloofd.) We hebben het over de kunsten, dus alle disciplines.
Revultionair idee? Neen. Maar toch nog verrassend vernieuwend.

Platform BK publiceerde op 22 april 2026 een essay over hoe de toepassing van Fair Pay ook het verdwijnen van aanbod, ruimte voor experiment, kansen en het idee van een brede inclusieve kunstwereld in de hand werkt. In het kort: het begrip Fair Practice is ‘in het traject van beleidsvorming gekaapt door de neoliberale interpretatie die weinig overlaat van de oorspronkelijke grassroots ambities van alternatief bestuur en een fundamenteel andere culturele economie. En, ten tweede, dat het liberale vertrouwen in marktwerking en zelfregulatie niet werkt. Kunstproductie – of cultuur in bredere zin – laat zich niet herleiden tot een markt.’

In het essay staat ook het volgende: ‘Fair Practice heeft veel onzichtbare arbeid zichtbaar gemaakt, maar wordt nu steeds vaker gebruikt om een nieuwe scheidslijn te trekken tussen betaalde, ‘professionele’ arbeid en alles daarbuiten – werk dat niet professioneel genoeg zou zijn om te worden geïnstitutionaliseerd, en dus ook niet betaald hoeft te worden. Dit geldt zowel voor een groeiende groep makers die buiten de boot valt, als voor veel van de kleinere en meer experimentele kunstinitiatieven.’
Beleid dat normeert maar het tekort wat daardoor ontstaat niet wil opvangen, is erop toegespitst dat mensen uitstromen uit de sector. (Marktwerking! Zelfregulatie!) https://www.platformbk.nl/waarom-fair-practice-niet-meer-werkt-en-hoe-het-anders-kan/

Artnet deelt op 12 juni 2026 een ander alarmerend artikel: ‘The artworld is great at spotting new talent. Keeping it? Not so much.’ Hierin staat dat bijna de helft van alle Gen-Z en millennial vrouwen werkzaam in de sector, overwegen deze in de komende vijf jaar te verlaten. https://news.artnet.com/art-world/exit-crisis-women-2780818

Dan nog een artikel uit Rekto Verso, geschreven door Isabel van Bos. Ze opent met het gegeven dat Het Louvre al twee maal in korte tijd haar deuren sloot wegens stakingen. Medewerkers protesteerden tegen de werkdruk, chronische onderbezetting en slechte werkomstandigheden. Wanneer zelfs Het Louvre sluit door stakingen wordt de ernst van het systeemprobleem in de museale sector voelbaar. Dat alles meetbaar en zichtbaar moet zijn, in constante groei, is onhoudbaar. ‘Het museum moet zich constant bewijzen (qua bereik, groei, output, zichtbaarheid) terwijl de voorwaarden om dat te doen (arbeid, tijd, onderhoud, zorg) onder druk staan of onzichtbaar blijven.’ (uit https://rektoverso.be/lezen/artikels/wanneer-het-museum-kraakt-2 )

Dit zijn allemaal essays uit de afgelopen maanden. Wie nog meer zoekt zal ongetwijfeld nog meer signalen vinden.
De sector is zeer wankel, en er is geen plan. (Of misschien hebben we dat agendapunt gemist op de vergadering?)
Er is overigens wel een nieuwe kunststroming ontstaan: Dole art (uitkeringskunst - zie https://www.spikeartmagazine.com/articles/libra-season-institutional-critique-is-tired)

Maar waar het op neerkomt is dat we toe zijn aan een nieuw systeem, een nieuwe inhoud, nieuwe doelen. Zonder dat deze verdwijnen in contourloze praat, of blijven haken in het hoofd van een medewerker die zich niet meer uitspreekt of worden opgeslokt door ‘het systeem’.

+ HET RITME

Een paar jaar geleden woonden we als onbetaalde kunstenaars de info-sessie van het Fonds Podiumkunsten bij, omtrent de vier jaren subsidies. We beseften: Iedereen die hier aanwezig is wordt betaald om hier te zijn en om een aanvraag te doen. Wij niet. Dat is geen prettige constatering. Je weet direct: je staat 3-0 achter. We zitten in een zaal met concurrenten terwijl we collega’s zijn. Toch?
We stelden onszelf de vraag: Moeten we meer ons best doen om in dat kader te passen of juist op zoek naar een werkwijze die draait om kunst maken op een wijze die meer bij ons past? Waarin we niet verdwijnen? (Bureaucracy!)

We zijn als collectief moe van het ritme van het standaardtraject in de kunsten: Je idee tot in groot detail uitdenken voordat je eraan begint, subsidies zoeken en aanvragen, wachten, wachten, ingeloot of uitgeloot worden, misschien iets kunnen maken, de vraag is op wiens voorwaarden, wanneer je project gehonoreerd is. En in dat geval heel veel netwerken om misschien in een programmering te worden opgenomen.
Met deze reeks onderzoeksperformances beginnen we op een ander punt in het traject. Op een plek waar we ons thuis voelen, en waar we niet nog precies weten waar we uitkomen. En daardoor behouden we veel meer energie, creativiteit en levenslust.

+ ALARMSIGNALEN VAN DE PLANEET

Ondertussen zijn we als sector natuurlijk ook verbonden met de wereld daarbuiten. En daar verandert ons leefklimaat drastisch. Nu we dit schrijven zitten we in een hitte golf, code rood, oranje, de effecten van El Nińo zijn ook in Nederland aangekomen. Het is voelbaar, maar niet perse in onze ge-airconditionede vergaderruimtes. ‘Laten we het even aankijken en dan overleggen hoe we daarmee omgaan.’
Misschien hebben we het vermogen om snel te handelen verloren?
In Questions Collective’s ultieme vergaderperformance van de toekomst heeft de sector het niet alleen over zichzelf maar dringt extreem weer letterlijk binnen in de vergaderruimte, zodat alle verhoudingen veranderen. Dit idee en concept is van Questions Collective (sorry not sorry). Bel en of mail ons als je het met ons wil uitvoeren. We schrijven dit expliciet omdat niet altijd zorgvuldig wordt omgegaan met ideëen van makers.

= DAAROM

En om dit alles onderzoekt Questions Collective vergadercultuur. We denken dat er in de vergadering iets ons ontglipt, iets dat van wezenlijk belang is. Het is een onderzoek, dit betekent dat het leeft, nog niet af is. Dat het plek nodig heeft.

(Ga terug naar WIJ ZOEKEN om te kijken hoe je ons kunt ondersteunen).